ΠΡΩΙΝΗ ΠΕΡΙΠΟΛΟΣ

Η πλάστιγγα του «πολέμου» κατά των δουλεμπόρων και των λαθρεμπόρων του Αιγαίου αρχίζει να γέρνει υπέρ της νομιμότητας, χάρη στη συντονισμένη δράση της Ευρωπαϊκής Ενωσης. Επιβιβαστήκαμε σε ένα από τα ελικόπτερα της Frontex και παρακολουθήσαμε από κοντά τις προσπάθειες των ανδρών της.
Κείμενο, φωτογραφίες: Κώστας Λακαφώσης

Η ώρα είναι λίγα λεπτά πριν τις πέντε το πρωί στο σκοτεινό ακόμα αεροδρόμιο της Σάμου-υπό το φως των προβολέων του αυτοκινήτου υποστήριξης, ο κυβερνήτης Ίβαν Ίφανοφς συμπληρώνει το Σχέδιο Πτήσης και μας δίνει να υπογράψουμε την παρουσία μας στην πτήση Επιτήρησης Συνόρων που θα ξεκινήσει σε λίγα λεπτά, με το ελικόπτερο Augusta A109E της Λετονικής Συνοριοφυλακής. Πρόκειται για μία ακόμα από τις πολλές αποστολές επιτήρησης των θαλασσίων συνόρων της Ελλάδας που γίνεται υπό το πλαίσιο των επιχειρήσεων του πανευρωπαϊκού οργανισμού FRONTEX, με τη συμμετοχή προσωπικού και μέσων από όλες τις χώρες της Ευρώπης.

Μέχρι να φτάσουμε να φορέσουμε το σωσίβιο και να δεθούμε στην πίσω δεξιά θέση του ελικοπτέρου, είχαν ήδη περάσει σχεδόν τρεις μήνες προσπαθειών, αιτημάτων και διαπραγματεύσεων με όλους τους εμπλεκόμενους φορείς (τη FRONTEX, το Λιμενικό Σώμα και τις ξένες αποστολές), και όχι άδικα: πέρα από τον όποιο φυσικό κίνδυνο που μπορεί να διατρέξει κανείς πετώντας νύχτα πάνω από θάλασσα, η επιχείρηση “Ποσειδών” έχει πολλά “εμπιστευτικά” στον επιχειρησιακό της σχεδιασμό, όντας μιά μεγάλη και αρκετά σύνθετη αστυνομική επιχείρηση που βασίζεται σε πληροφορίες, ειδικές τακτικές και ένα συνεχές “σκάκι” με τους δουλεμπόρους και τους λαθρεμπόρους κάθε είδους.

Δικαιώνοντας την παροιμία για τον επιμένοντα που -όχι πάντα αλλά αρκετά συχνά- νικά, η οδηγία να κατέβουμε στη Σάμο και να περιμένουμε νεότερες πληροφορίες ήλθε σαν μιά ευχάριστη έκπληξη. Μέχρι και την τελευταία στιγμή, δεν ξέραμε ούτε πότε ακριβώς, ούτε προς τα πού θα πετάξουμε, αφού η πληροφορία αυτή, πέρα από εμπιστευτική, αλλάζει κάθε μέρα ανάλογα με τις πληροφορίες και τις εκτιμήσεις του συντονιστικού κέντρου που λειτουργεί στο Ελληνικό Κέντρο Θαλασσίων Συνόρων (Ε.Κ.ΘΑ.Σ.) του ΥΕΝ στον Πειραιά. Σχεδόν πάντα, όμως, τα ελικόπτερα αξιοποιούνται καλύτερα σε νυχτερινές πτήσεις, αφού η δυνατότητά τους να πετούν σε σκοτάδι και να αναγνωρίζουν “στόχους” από μακριά με τη βοήθεια της υπέρυθρης κάμερας (FLIR) δίνει σημαντικό συγκριτικό πλεονέκτημα στους φύλακες των συνόρων-την ημέρα, με καλή ορατότητα, η επιτήρηση από τους επίγειους σταθμούς και τα πλωτά μέσα σχεδόν πάντα αρκεί για να καλύψει την περιοχή από Σάμο μέχρι το Αγαθονήσι που είναι και η βασική περιοχή ευθύνης της ομάδας που παρακολουθούμε.

Η απογείωση γίνεται στις 5 το πρωί και σε απόλυτο σκοτάδι, όμως λίγα λεπτά αργότερα ο ουρανός αρχίζει να “σπάει” προαναγγέλλοντας την ανατολή που ακόμα απέχει τουλάχιστον μία ώρα ακόμα. Η ορατότητα, όμως, δεν είναι πρόβλημα, ούτε για την ασφάλεια της πτήσης μας, αλλά ούτε και για την αναγνώριση των “στόχων”, δηλαδή οποιουδήποτε πλωτού μέσου κινείται στην περιοχή μας. Αυτό είναι δουλειά του Αλεξάντρ Κουνρτγιάτσεβς, του χειριστή της υπέρυθρης κάμερας που περιστρέφεται προς όλες τις κατευθύνσεις, εντοπίζοντας και “ζουμάροντας” σε οποιαδήποτε κουκίδα στον ορίζοντα, πριν ακόμα πετάξουμε για να φτάσουμε από πάνω της. Πέρα από την ορατότητα σε απόλυτο σκοτάδι, η υπέρυθρη κάμερα μας προσφέρει και μιά ακόμα πολύ χρήσιμη πληροφορία, μπορεί να “δει” τις διαφορές θερμοκρασίας ανάμεσα στα αντικείμενα στο οπτικό της πεδίο. Έτσι, μιά ψαρόβαρκα με δύο άτομα φαίνεται αμέσως σαν ένα ψυχρό σώμα με τρεις θερμές κουκίδες, μία για κάθε άνθρωπο και μια για τον κινητήρα, και άρα η αναγνώρισή της είναι εύκολη και γρήγορη. Άλλωστε, δεν βασιζόμαστε μόνο στα δικά μας μάτια: σε όλη την ακτογραμμή της Σάμου αλλά και στο γειτονικό Αγαθονήσι, υπάρχουν “κινητές μονάδες”, δηλαδή κρυμμένοι παρατηρητές που αλλάζουν θέση κάθε μέρα επίσης εφοδιασμένοι με υπέρυθρες κάμερες και ισχυρά τηλεσκόπια. Έτσι, η προέλευση και η κατεύθυνση της ψαρόβαρκας που βλέπουμε από κάτω μας είναι ένα επιπλέον στοιχείο για την αξιολόγηση του κινδύνου της.

Εκτός από κυβερνήτη, συγκυβερνήτη και χειριστή κάμερας, σε όλα τα ιπτάμενα και πλωτά μέσα της επιχείρησης “Ποσειδών” υποχρεωτικά επιβαίνει και ένας σύνθεσμος από το Λιμενικό Σώμα, ο οποίος έχει την ευθύνη των τηλεπικοινωνιών στο δίκτυο του ΛΣ, καθώς και με το Συντονιστικό του Ε.Κ.ΘΑ.Σ. στον Πειραιά εάν προκύψει ανάγκη. Ο Υποπλοίαρχος Κατσουγιαννόπουλος, μηχανικός από τα ιπτάμενα μέσα του ΛΣ, σημειώνει στίγματα διαφορετικών στόχων που αναγνωρίζονται, επικοινωνεί με τα επίγεια και πλωτά μέσα των διαφόρων υπηρεσιών που εμπλέκονται, ενώ ταυτόχρονα είναι και το τέταρτο ζευγάρι μάτια που σκανάρει τον ορίζοντα ώστε να μη χαθεί ούτε μία ύποπτη κουκίδα.

Από τα παράλια της Σάμου, η διαδρομή μέχρι το Αγαθονήσι είναι μόλις 7 λεπτά-γίνεται όμως και σε 5 αν βιαζόμαστε, δηλαδή αν έχουμε συγκεκριμένο στόχο για άμεσο έλεγχο. Με το πολύ καλό δίκτυο παρατηρητών, τις πληροφορίες από τα στρατιωτικά ραντάρ, αλλά και το 11μετρο πολύ γρήγορο φουσκωτό με τη λετονική σημαία που συναντάμε από κάτω μας μετά από λίγο, η ζυγαριά γέρνει πλέον συντριπτικά υπέρ του “ιππικού”-οι “ινδιάνοι” πολύ δύσκολα θα καταφέρουν να σπάσουν τον κλοιό, και η τύχη τους τελειώνει γρήγορα. Δυό μέρες πριν τη δική μας επίσκεψη, τελείωσε η τύχη ενός τούρκου παράνομου διακινητή, ο οποίος είχε καταφύγει στη λύση του τζετ-σκι για γρήγορες “καταδρομικές” επιχειρήσεις με έναν ή δύο επιβάτες κάθε φορά. “Πριν λίγες μέρες τον εντοπίσαμε να περνάει κάθετα στο στενό της Σάμου, αλλά το ταχύπλοο δεν τον πρόλαβε. Την επόμενη φορά, τον είδαμε να έρχεται και κινηθήκαμε προς το μέρος του αποτρεπτικά, οπότε έκανε μεταβολή και γύρισε πίσω. Την τελευταία φορά, έπεσε στην παγίδα μας: τον παρακολουθήσαμε να μπαίνει, τον αφήσαμε για λόγους ασφαλείας να αποβιβάσει τους ανθρώπους που μετέφερε, και πάνω στην επιστροφή του τον πρόλαβε το πλωτό μας και τον συνέλαβε. Ήταν ένας 40χρονος Τούρκος που παραδέχθηκε την πράξη του και παραδόθηκε στον εισαγγελέα στην Πάτμο για τα περαιτέρω”, μας είχε ήδη διηγηθεί ο Πλωτάρχης Στ. Κουρκούλης, συντονιστής της ομάδας FRONTEX στο Ε.Κ.ΘΑ.Σ., όμως στη Σάμο έχουμε τη δυνατότητα να πάρουμε από πρώτο χέρι τη διήγηση και από τον Ίγκορ Μπέλακς, τον (επιβλητικό στην όψη) κυβερνήτη του λετονικού φουσκωτού που έκανε τη σύλληψη: “το τζετ σκι είναι πολύ γρήγορο και ευέλικτο, όμως στο σκοτάδι έχουμε εμείς το πλεονέκτημα, γιατί έχουμε ραντάρ, υπέρυθρες και πολλούς ανθρώπους γύρω γύρω, ενώ αυτός πάει στα τυφλά”, μας εξηγεί, και το σχεδόν παιδικό του χαμόγελο μαρτυρά ότι δεν έχει έρθει στην Ελλάδα από απλή υποχρέωση, αλλά είναι ένας καλά εκπαιδευμένος επαγγελματίας που κάνει τη δουλειά του με χαρά και όρεξη, κυνηγώντας το καλό αποτέλεσμα.

Την όρεξη αλλά και την αποτελεσματικότητα ολόκληρου του μηχανισμού, άλλωστε, τη διαπιστώνουμε από πρώτο χέρι και λίγο πριν το τέλος της πτήσης μας, όταν ένα πολυτελές ταχύπλοο με αμερικανική και τουρκική σημαία εντοπίζεται να πλέει με ταχύτητα κοντά στο Αγαθονήσι και (πέρα από παραβάτης γιατί δεν φέρει ελληνική σημαία), αμέσως κρίνεται ύποπτο. “Η αμερικανική σημαία είναι πάντα ύποπτη”, μας λέει ο κυβερνήτης από την ενδοσυνεννόηση, απαντώντας στην απορία μας. “Αν έχεις κάτι να κρύψεις, είναι εύκολο να κολλήσεις ένα αυτοκόλλητο από πάνω για να αλλάξεις το όνομα του σκάφους και να βάλεις και μιά αμερικάνικη σημαία για να παριστάνεις τον υπεράνω ελέγχου”, μας εξηγούν αργότερα, και αν υπολογίσουμε 3.000 δολλάρια “κατά κεφαλήν ταρίφα”, δεν είναι δύσκολο να πιστέψουμε την ιστορία που μας διηγούνται για το πολυτελές σκάφος με την τόπλες καλλονή στο πάνω κατάστρωμα που έκρυβε 15 παράνομους μετανάστες στο αμπάρι.

Στην περίπτωσή μας, ο αμερικάνος αποδείχθηκε αληθινός και το αμπάρι του άδειο, όμως η ταχύτητα με την οποία εντοπίστηκε από το ελικόπτερο και εγκλωβίστηκε από το “ψαρωτικό” στρατιωτικών προδιαγραφών φουσκωτό, είναι βέβαιο ότι του θεράπευσε οποιαδήποτε σκέψη νοσταλγίας για την πατρίδα του…

Η επιχείρηση της FRONTEX στο Αιγαίο, είναι, τελικά, μια πολύ μεγαλύτερης έκτασης αλλά και αποτελεσματικότητας επιχείρηση από ότι είχαμε αρχικά εκτιμήσει. Πέρα από τα στατιστικά και τις δηλώσεις των άμεσα εμπλεκομένων φορέων, την πραγματική απόδειξη την πήραμε ανοίγοντας χαλαρή και ανεπίσημη συζήτηση με απλούς ανθρώπους από το Πυθαγόρειο. “Παλιά γινόταν χαμός, εδώ μπροστά στο μαγαζί μαζέψανε δύο πνιγμένους. Με βαρκάκια φουσκωτά από αυτά που πουλάνε στο σούπερ μάρκετ τους αμολάγανε μεσοπέλαγα”, μας λέει ο Βασίλης. “Εδώ στην οικοδομή κοιμόταν λίγες μέρες ένας αφγανός που είχε δώσει λεφτά για να τον περάσουν απέναντι, του είχαν σπάσει και τα δόντια μάλιστα για να του τα πάρουν όλα, και περίμενε τον πατέρα του να φέρει κι άλλα λεφτά για να τον περάσουν στην Ολλανδία, δεν έμαθα τί απέγινε”, συμπληρώνει. Παρόμοιες ιστορίες θυμάται και ο φίλος του ο Δημήτρης, και οι δύο συμφωνούν όμως: “Όλα αυτά τελείωσαν από το Μάρτιο που ήρθαν τα ελικόπτερα και όλοι αυτοί οι ξένοι. Από τότε ακούμε μιά περίπτωση κάθε μήνα, εκεί που παλιά δεν πέρναγε ούτε μέρα ησυχίας”. Οι αριθμοί των περιστατικών και των συλλήψεων σε σχέση με τα προηγούμενα χρόνια δίνουν την ίδια εικόνα: κατά 80% έχει μειωθεί ο αριθμός των ανθρώπων που κατάφεραν να περάσουν τα θαλάσσια σύνορα στην περιοχή αυτή, όμως ο Πλωτάρχης Κουρκούλης προτιμά να μετράει τις συλλήψεις των δουλεμπόρων, εξηγώντας: “Εμείς κάνουμε αστυνομική επιχείρηση, και ο εχθρός μας δεν είναι ο μετανάστης αλλά ο λαθρέμπορος και ο δουλέμπορος. Αυτόν θέλουμε να πιάσουμε, και τώρα τελευταία τα καταφέρνουμε αρκετά καλά…”



Advertisements

Posted on March 18, 2011, in Uncategorized. Bookmark the permalink. Leave a comment.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: